Czym jest mediacja?

Mediacja jest pozasądowym postępowaniem w sprawach, w  których możliwe jest zawarcie ugody, prowadzone między stronami (uczestnikami) określonego sporu przez osobę trzecią – mediatora. Celem mediacji jest wypracowanie ugodowego rozwiązania satysfakcjonującego strony konfliktu. Tak sposób rozwiązywania sporu daje stronom poczucie kontroli i możliwości decydowania o własnych sprawach. To stanowi o sile mediacji.

Czym nie jest mediacja?

  • Nie jest poradnictwem, 
  • Nie jest terapią,
  • Nie jest też nastawiona na wychowanie,

Ale rezultaty postępowania mediacyjnego mają charakter zarówno terapeutyczny, jak i wychowawczy.

Jakimi zasadami kieruje się mediacja?

Podstawowymi zasadami, które w trakcie procesu mediacyjnego muszą być bezwzględnie przestrzegane, to:

  • Dobrowolność
  • Akceptowalność
  • Poufność
  • Bezstronność
  • Neutralność.

Jako, że mediacja jest dobrowolna, strony mają prawo do wyrażenia zgody na mediację oraz rezygnacji z niej na każdym etapie postępowania mediacyjnego. Dotyczy to również mediatora, który może zrezygnować z przeprowadzenia mediacji, gdy: strona mediacji jest mu znana prywatnie lub służbowo, zachowanie strony mediacji narusza bezpieczeństwo mediatora lub innych uczestników mediacji, strony nie dotrzymują zasad lub reguł mediacji lub, gdy mediator uzna, że mediacja nie realizuje swojego zadania.

Z zasadą dobrowolności ściśle jest związana zasada akceptowalności. Zasada ta oznacza, że osoby uczestniczące w mediacji muszą wyrazić zgodę, zarówno na osobę mediatora, jak i na reguły mediacji. W związku z tym mediator na spotkaniu wstępnym informacyjnym przedstawia Stronom zasady i reguły mediacji oraz odbiera od nich pisemną zgodę na przeprowadzenie postępowania mediacyjnego przez mediatora wskazanego z imienia i nazwiska.

Poufność mediacji  oznacza, że mediator jest zobowiązany do zachowania poufności danych personalnych osób uczestniczących w mediacji, treści wypowiedzi, szczegółów mediacji oraz zachowania stron w trakcie mediacji. Zasady te obowiązują również obie strony, które przystąpiły do mediacji. Mediator ponadto zachowuje bezstronność i neutralność w stosunku do Stron i przedmiotu konfliktu. Neutralność mediatora polega na tym, że nie narzuca on stronom żadnych rozwiązań. Rozwiązania te strony wypracowują samodzielnie, z uwzględnieniem najlepszego interesu obu stron i/lub osób, które związane są z prowadzoną mediacją. Podkreślenia wymaga fakt, iż mediator jedynie kontroluje proces, a nie wynik.

Ponadto, mediator, co do zasady, jest bezstronnym uczestnikiem procesu mediacji. Oznacza to, że nie preferuje żadnej ze stron oraz nie narzuca osobom uczestniczącym w mediacji swoich opinii, racji.

Kim jest mediator?

Mediator jest obrońcą rzetelnej procedury, a nie konkretnego porozumienia [Ch. Moore].

Mediator pomaga w wypracowaniu porozumienia między zwaśnionymi stronami. Ułatwia im rozmowę, zadaje pytania, łagodzi napięcia w jej trakcie, rozpoznaje źródła konfliktu. Mediator ocenia  realność składanych przez strony propozycji ugodowych. Jego zadaniem jest również sformalizowanie samego przebiegu postępowania mediacyjnego przez sporządzenie odpowiedniego protokołu oraz uwzględnienia w nim treści ugody. Na nim też spoczywa cała organizacja posiedzenia mediacyjnego.

Mediacja jest tak dobra jak mediator!

Skoro jakość mediacji zdeterminowana jest klasą mediatora, wydaje się, że przygotowany mediator to taki, który z jednej strony jest kompetentny – rozumie cele mediacji i potrafi zarządzać całym procesem, z drugiej zaś łączy w sobie pasję i profesjonalizm.

Uprawienie stron w mediacji

Zadaniem mediatora jest poinformowanie stron o ich uprawnieniach.

Wśród uprawnień jakie posiada każda strona w mediacji wymienić należy przede wszystkim to, że:

1. Możesz poprosić mediatora, aby mediacja odbywała się:

  • bezpośrednio – wówczas strony spotykają się ze sobą bezpośrednio, w obecności mediatora; na wspólnych sesjach mediacyjnych razem definiują konflikt i szukają możliwości jego rozwiązania; każdy z uczestników procesu może poprosić o spotkanie z mediatorem na osobności – spotkanie takie ma charakter poufny i może służyć in. przedyskutowaniu kwestii, które zdaniem uczestnika nie powinny być poruszane na spotkaniu ogólnym, bądź odreagowanie emocji, które mogłyby zakłócić przebieg mediacji,

lub

  • pośrednio – wówczas strony odbywają sesje mediacyjne oddzielnie; każda ze stron spotyka się z mediatorem osobno i nie dochodzi do bezpośredniego spotkania stron konfliktu; mediator jest w tym wypadku pośrednikiem, przekazując stronom informacje, wzajemne stanowiska oraz propozycje rozwiązań, wypracowane podczas kolejnych rozmów z mediatorem; taka mediacja trwa dłużej i jest trudniejsza do prowadzenia zarówno dla stron, jak i dla mediatora, ale masz do tego prawo.

Uwaga! Możesz też prosić o zmianę trybu prowadzenia mediacji w jej toku z pośredniej na bezpośrednią i z bezpośredniej na pośrednią.

2. Możesz zawsze zrezygnować z udziału w postępowaniu mediacyjnym

3. Możesz zawsze zrezygnować z osoby mediatora prowadzącego postępowanie mediacyjne

Możesz zawsze zrezygnować w postępowaniu mediacyjnym bez podawania przyczyny, powiadamiając o swojej rezygnacji z udziału w postępowaniu mediacyjnym któregoś z mediatorów prowadzących sprawę (ustnie lub pisemnie) lub osobę odbierającą pisma i telefony w danym ośrodku mediacyjnym.

Możesz zawsze zrezygnować z osoby mediatora bez podawania przyczyny i możesz żądać, aby twoją sprawę poprowadził inny mediator; zmiana ta następuje w przypadku zgody wszystkich osób będących stronami postępowania.

Ponadto, gdy postępowanie mediacyjne inicjowane jest przez sąd lub inny organ:

  • w przypadku, gdy strony zdecydują się na zmianę mediatora, ale zgadzają się, aby sprawę prowadził mediator z danego stowarzyszenia mediatorów, wystarczy, aby powiadomiły o potrzebie zmiany osobę kierującą ośrodkiem mediacyjnym (ustanie lub pisemnie),
  • w przypadku, gdy strony zdecydują się na zmianę mediatora, który nie jest zrzeszony w żadnej organizacji mediatorów (otrzymał Waszą sprawę bezpośrednio, na swoje nazwisko i wskazany przez siebie adres) lub zdecydują sie na zmianę instytucji prowadzącej mediację (uznając, że dane stowarzyszenie z założenia nie jest do tego odpowiednie np. nie dysponuje odpowiednimi do prowadzenia mediacji pomieszczeniami), należy powiadomić o tym fakcie organ kierujący (policję, prokuraturę, sąd), najlepiej pisemnie, zaznaczając wyraźnie, ze strony chcą wziąć udział w mediacji, ale prowadzonej przez inną osobę czy przez inną organizację.

4. Możesz ponadto, wnieść zawiadomienie

Możesz zawiadomić Prezesa Sadu Okręgowego o nie wykonywaniu lub nienależytym wykonywaniu obowiązków związanych z prowadzeniem postępowania mediacyjnego. Twoje zawiadomienie może dotyczyć zarówno mediatorów, jak i całych organizacji. Jest cennym źródłem informacji dla Prezesa Sądu Okręgowego, na której podstawie może skreślić wskazaną przez stronę osobę lub stowarzyszenie z listy osób godnych zaufania.

Każda ze stron może mieć uzasadnioną wątpliwość, co do profesjonalizmu mediatora    o ile:

  • mediator nie wyjaśni jej na wstępie co to jest mediacja,
  • nie poda jej zasad,
  • nie poinformuje o swoich obowiązkach wobec organu kierującego, gdy sprawa została skierowana do mediacji przez np. przez sąd (np. o konieczności przygotowania sprawozdania czy ustawowym terminie na prowadzenie postępowania mediacyjnego),
  • nie upewni się, czy strona chce wziąć udział w postępowaniu mediacyjnym oraz
  • nie wyjaśni, co się stanie z interesującą stronę sprawą, w przypadku braku jej zgody na mediacje,
  • nie zapozna jej z kosztami mediacji lub o tym, że mediacje są nieodpłatne, jak to ma miejsce w przypadku sądowych mediacji karnych.

Jaki jest koszt mediacji?

Politykę cenową usług mediacyjnych w głównej mierze kształtują unormowania ustawodawcze. Inne stawki przyjęte są dla mediacji cywilnych, inne dla karnych. Znaczenie ma również to, kto jest inicjatorem mediacji – czy same zainteresowane strony, czy też sąd.

W cywilnej mediacji pozasądowej polski ustawodawca przyjął zasadę, iż koszty postępowania mediacyjnego ponoszą strony. Wysokość wynagrodzenia i zasady dotyczące zwrotu wydatków strony i mediator uzgadniają między sobą (na zasadzie umowy cywilnoprawnej). Nie ma reguł, które w tym ograniczałyby strony.  Zazwyczaj ustala się stawkę za jedno posiedzenie mediacyjne.

W cywilnej mediacji sądowej ustawodawca określił dwa sposoby naliczania wynagrodzenia. W sprawach o prawa majątkowe, wynagrodzenie mediatora wynosi 1 % wartości przedmiotu sporu, jednak nie mniej niż 150,00 zł netto i nie więcej niż 2.000,00 zł netto za całość postępowania mediacyjnego. W tego rodzaju sprawach dla ustalenia wysokości wynagrodzenia mediatora nie ma znaczenia ilość odbytych posiedzeń mediacyjnych. Ustawodawca odmiennie podszedł do spraw o prawa majątkowe, w których wartości przedmiotu sporu  nie da  się ustalić oraz w sprawach o prawa niemajątkowe, albowiem wynagrodzenie mediatora za pierwsze posiedzenie mediacyjne, przeprowadzone w wyznaczonym przez sąd czasie mediacji, wynosi 150,00 zł, a za każde następne posiedzenie 50,00 zł – płatne przez każdą ze stron. A zatem ilość posiedzeń ma decydujące znaczenie dla ustalenia wysokości wynagrodzenia. Do kosztów należy dodać zryczałtowane koszty organizacyjne za jedną sesję w wysokości 70 zł netto oraz koszty korespondencji – 30,00 zł netto.

Koszty sądowej mediacji karnej i mediacji karnej z nieletnim sprawcą czynu karalnego pokrywa w całości Skarb Państwa.

Korzyści płynące z mediacji

W wyniku przeprowadzonego postępowania mediacyjnego korzyści powinny odnieść przede wszystkim strony mediacji.

Mediacja jest procedurą umożliwiającą obu stronom konfliktu:

  • bezpośredni wpływ na rozwiązanie konfliktu oraz podejmowanie decyzji o zadośćuczynieniu, świadczonej rekompensacie, czy tez określeniu dalszych reguł współżycia, np. w przypadku mediacji rodzinnych (oznacza to możliwość rozwiązania konfliktu przez czynne włączenie się obu stron),
  • zamianę walki stron na działanie mające na celu rozwiązanie wspólnego problemu,
  • realne szanse otrzymania zadośćuczynienia zarówno w formie materialnej, jak i moralnej,
  • współdecydowanie o sobie i przebiegu konfliktu, w którym jest się stroną,
  • uniknięcie zaangażowania „niechcianych” przez strony osób trzecich, wyznaczonych do rozwiązania sporu,
  • odreagowanie emocji, zmniejszenie lęku,
  • rozpoczęcie wszystkiego od nowa,
  • zapobieganie stygmatyzacji,
  • wyrażanie potrzeb i uczuć,
  • pojednanie się.

Co z ugodą zawartą przed mediatorem?

Jedną z wielu zalet ustawowego uregulowania mediacji jest zapewnienie wykonalności ugody zawartej przed mediatorem.

Kodeks postępowania cywilnego zapewnia zatwierdzenie i nadanie klauzuli wykonalności ugodom zawartym przed mediatorem, niezależne od tego, czy do mediacji skierował strony sąd, czy też udały się one do mediatora z własnej inicjatywy.

Jeśli zawarto ugodę, a sprawa nie była skierowana do mediacji przez sąd, mediator składa protokół w sądzie właściwym do rozpoznania sprawy. Sąd na wniosek strony niezwłocznie przeprowadza postępowanie co do zatwierdzenia ugody zawartej przed mediatorem.

Jeżeli ugoda podlega wykonaniu w drodze egzekucji (jak na przykład ugoda w sprawie wysokości alimentów lub podziału majątku), na wniosek strony sąd zatwierdza ją przez nadanie klauzuli wykonalności.

Sąd odmawia nadania klauzuli wykonalności albo zatwierdzenia ugody zawartej przed mediatorem w całości lub w części, jeżeli ugoda jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa, a także, gdy jest niezrozumiała lub zawiera sprzeczności. Ocena zgodności z zasadami współżycia społecznego będzie obejmowała sprawdzenie, czy ugoda nie narusza rażąco interesu którejś ze stron lub osób trzecich (np. dzieci) związanych z mediowaną sprawą.