Mediacja w sprawach karnych, to sposób dobrowolnego rozwiązywania problemów, powstałych w wyniku przestępstwa, na drodze porozumiewania się pokrzywdzonego i podejrzanego lub oskarżonego, z pomocą mediatora.

Mediacja może dotyczyć wszystkich przestępstw.

Przeprowadzenie mediacji (w szczególności skutecznej) może mieć istotny wpływ na wymiar kary i zastosowanie innych środków karnych w stosunku do obwinionego bądź oskarżonego.

Celem mediacji  z postępowania karnego jest doprowadzenie do wygaszenia sporu między stronami i pojednania.

Prowadzenie mediacji wiąże się z wyjściem sprawy poza sąd, dzięki czemu strony mogą w bardziej komfortowych psychicznie i emocjonalnie warunkach wypracować porozumienie.

Jak sprawa trafia do mediacji?

W postanowieniu o skierowaniu sprawy do instytucji lub osoby do tego uprawnionej w celu przeprowadzenia postępowania mediacyjnego sąd lub referendarz sądowy, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator lub inny organ prowadzący to postępowanie, powołuje instytucję uprawnioną albo osobę uprawnioną – mediatora – do przeprowadzenia postępowania mediacyjnego (zgodnie z §  8 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 maja 2015 r. w sprawie postępowania mediacyjnego w sprawach karnych).

Skierowanie sprawy do mediacji jest możliwe za zgodą pokrzywdzonego  i podejrzanego lub oskarżonego.

Ponadto, zarówno pokrzywdzony, jak i podejrzany lub oskarżony mają prawo do złożenia wniosku o skierowanie sprawy do mediacji.

Kim jest mediator

Mediację prowadzi mediator, który nie jest uczestnikiem procesu karnego, jest całkowicie niezależny od organów procesowych oraz został wpisany do wykazu osób uprawnionych do przeprowadzenia postępowania mediacyjnego.

Iwona Jędruszczuk

mediator Centrum Mediacji i Szkoleń
Decyzją z dnia 7 listopada 2012r. nr Adm. 0154-20k/12 oraz decyzją z dnia 7 listopada 2012 r. nr Adm. 0154-20/12 Prezesa Sądu Okręgowego w Lublinie wpisana została do wykazów instytucji i osób godnych zaufania uprawnionych do przeprowadzania postępowania mediacyjnego w sprawach karnych i w sprawach nieletnich.
Dodatkowo, decyzją z dnia 9 stycznia 2019 r. nr Adm. 0153-46/18 Prezesa Sądu Okręgowego w Lublinie wpisana jest na listę mediatorów stałych uprawnionych do przeprowadzania postępowania mediacyjnego przy Sądzie Okręgowym w Lublinie.

Zasady postępowania mediacyjnego

Mediacja opiera się na zasadach, które ułatwiają stronom wygaszenie konfliktu. Zasady te to:

Dobrowolność, która oznacza, że strony samodzielnie podejmują decyzję o udziale w mediacji i mogą z niej w każdej chwili zrezygnować.

Akceptowalność – mediacja może być prowadzona wyłącznie przez mediatora zaakceptowanego przez strony.

Neutralność – mediator nie narzuca stronom sposobu rozwiązania konfliktu, lecz pomaga im go wypracować.

Bezstronność – mediator nie opowiada się po żadnej ze stron postępowania mediacyjnego, zapewnia stronom równe traktowanie.

Poufność – informacje ujawnione w toku mediacji są objęte tajemnicą, mediator nie może ich w żaden sposób rozpowszechniać.

Czas trwania mediacji

W trakcie mediacji strony dążą do wypracowania ugody w terminie wyznaczonym przez sąd, który skierował sprawę do mediacji. Termin, o którym mowa, biegnie od daty doręczenia osobie powołanej do przeprowadzenia postępowania mediacyjnego, postanowienia o skierowaniu sprawy w celu przeprowadzenia postępowania mediacyjnego.

Jeżeli postępowanie mediacyjne nie zostanie ukończone w terminie wyznaczonym przez sąd, a strony wyrażą wolę kontynuowania postępowania mediacyjnego, mediator może niezwłocznie sporządzić i przedstawić organowi, który skierował sprawę do postępowania mediacyjnego, informację o stanie postępowania mediacyjnego, wskazując przyczyny bezskutecznego upływu terminu. W uzasadnionych przypadkach organ, który skierował sprawę do postępowania mediacyjnego, na wniosek mediatora, może przedłużyć termin, na czas niezbędny do zakończenia postępowania mediacyjnego.

Przebieg mediacji

Po doręczeniu postanowienia, mediator:

Niezwłocznie nawiązuje kontakt z oskarżonym i pokrzywdzonym, ustalając termin i miejsce spotkania z każdym z nich.

Przeprowadza z oskarżonym i pokrzywdzonym, w dogodnym dla nich miejscu i czasie, indywidualne lub wspólne spotkania wstępne, podczas których wyjaśnia oskarżonemu i pokrzywdzonemu cele i zasady postępowania mediacyjnego, a także poucza ich o możliwości cofnięcia zgody na uczestniczenie w postępowaniu mediacyjnym aż do jego zakończenia oraz odbiera od oskarżonego i pokrzywdzonego zgodę na uczestniczenie w postępowaniu mediacyjnym, jeżeli nie odebrał jej organ kierujący sprawę do mediacji.

Przeprowadza spotkanie mediacyjne z udziałem oskarżonego i pokrzywdzonego w miejscu i czasie dogodnym dla uczestników. Jeżeli nie jest możliwe bezpośrednie spotkanie oskarżonego z pokrzywdzonym, mediator może przeprowadzić postępowanie mediacyjne w sposób pośredni, przekazując każdemu z nich informacje, propozycje i stanowisko dotyczące zawarcia ugody i jej treści zajmowane przez innego uczestnika.

Pomaga w sformułowaniu treści ugody między oskarżonym i pokrzywdzonym.

Ugoda mediacyjna

W ugodzie strony mogą określić sposób naprawienia szkody, wysokość odszkodowania, zobowiązać oskarżonego do wykonania określonych czynności na rzecz pokrzywdzonego (np. umycie szyb w jego restauracji) albo na rzecz społeczności lokalnej (np. wolontariat w schronisku dla zwierząt). Pokrzywdzony z kolei może zobowiązać się do niewystępowania przed sądem z dodatkowymi roszczeniami cywilnoprawnymi przeciwko oskarżonemu.

Jeśli w ugodzie zawartej mediatorem został nałożony na oskarżonego obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz nawiązka na rzecz pokrzywdzonego, sąd lub referendarz sądowy nadaje na żądanie osoby uprawnionej klauzulę wykonalności tej ugodzie, jeśli nadaje się ona do wykonania w drodze egzekucji (art. 107 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego). Sąd lub referendarz sądowy może jednak odmówić nadania klauzuli wykonalności ugodzie zawartej przed mediatorem, w całości lub w części, jeżeli ugoda jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa (art. 107 § 4 Kodeksu postępowania karnego).

Sprawozdanie z postępowania mediacyjnego

Po przeprowadzeniu postępowania mediacyjnego mediator niezwłocznie sporządza pisemne sprawozdanie z wyników postępowania mediacyjnego i przedstawia je organowi, który skierował sprawę do postępowania mediacyjnego.

Jakie korzyści daje mediacja pokrzywdzonemu?

  1. Możliwość wpływu na rozwiązanie problemów wynikających z przestępstwa na zaproponowanych przez siebie warunkach.
  2. Okazję do wyrażenia emocji, wypowiedzenia się na temat skutków przestępstwa oraz oczekiwań wobec podejrzanego lub oskarżonego.
  3. Szansę na szybsze uzyskanie naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę i przeprosin.

Jakie korzyści daje mediacja podejrzanemu lub oskarżonemu?

  1. Możliwość porozumienia się z pokrzywdzonym, co do sposobu i terminu naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz przeproszenia.
  2. Szybsze zakończenie postępowania karnego, a w konsekwencji szybsze zatarcie skazania.
  3. Zmniejszenie kosztów postępowania karnego.
  4. Szansę na łagodniejsze potraktowanie przez sąd.

Jakie skutki wywołuje ugoda mediacyjna?

  1. Zawarta w wyniku mediacji ugoda nie kończy postępowania karnego.
  2. Prokurator podejmując decyzję o skierowaniu sprawy do sądu, jak również sąd w wyroku, powinni uwzględnić treść ugody mediacyjnej.

Koszt mediacji

Postępowanie mediacyjne jest bezpłatne – koszty ponosi Skarb Państwa.